चितवनको भरतपुर विमानस्थलको धावनमार्ग विस्तार नभएमा हवाई उडान बन्द हुने सम्भावना रहेको समाचारले स्थानीय र राष्ट्रिय स्तरमा चासो बढाएको छ। यो विमानस्थल देशको मध्य भागमा अवस्थित र तेस्रो प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा रहेको चितवनको महत्वपूर्ण यातायात केन्द्र हो। हाल १,२०० मिटर लामो धावनमार्ग र अन्य संरचनागत समस्याका कारण ठूला विमानहरू सञ्चालनमा कठिनाइ भएको छ, जसले हवाई उडानको भविष्यमा अनिश्चितता ल्याएको छ।
१. धावनमार्गको अवस्था र जोखिम
- छोटो धावनमार्ग: भरतपुर विमानस्थलको धावनमार्ग केवल १,२०० मिटर लामो छ, जुन ठूला विमानहरू (जस्तै एटीआर ७२) सञ्चालनका लागि अपर्याप्त छ। यसले विमानहरूको पूर्ण क्षमतामा यात्रु बोक्ने सम्भावनालाई सीमित बनाउँछ।
- संरचनागत अवरोध: विमानस्थलको दक्षिण-पूर्वतर्फ बनेका संरचनाहरूले ठूला विमानहरूको अवतरण र उडानमा जोखिम बढाएको छ।
- रात्रीकालीन उडानको अभाव: धावनमार्गको छोटो लम्बाइ र अन्य प्राविधिक समस्याका कारण रात्रीकालीन उडान सम्भव छैन।
- उच्च जोखिम: छोटो धावनमार्ग र अवरोधहरूले भरतपुर विमानस्थललाई उच्च जोखिमयुक्त विमानस्थलको सूचीमा राखेको छ।
२. हालको उडान अवस्था
- बुद्ध एयरको एकाधिकार: हाल बुद्ध एयरले मात्रै भरतपुरमा दैनिक उडान सञ्चालन गरिरहेको छ। विगतमा दैनिक १८/१९ उडान हुने गरेकोमा अहिले ७ वटा मात्रै छन्, जसमा पोखरा–भरतपुर उडान पनि समावेश छ।
- उडान समय:
- गर्मीमा: बिहान ७ बजे देखि साँझ ५ बजेसम्म।
- जाडोमा: बिहान ९ बजे देखि दिउँसो ३ बजेसम्म।
- विमानको अवस्था: बुद्ध एयरका दुईवटा एटीआर ४२ सिटे विमानमध्ये एउटा (९ एन एआइएम) सेप्टेम्बर २०२५ मा बिदाइ हुँदैछ। बाँकी एउटा विमान पनि फिर्ता गर्ने योजना छ, जसले काठमाडौं–भरतपुर उडानलाई प्रभावित गर्नेछ।
- परीक्षण उडान: बुद्ध एयरले एटीआर ७२ सिटे विमानको परीक्षण उडान जेठ ८ मा गरेको थियो, तर छोटो धावनमार्गका कारण पूर्ण क्षमतामा यात्रु बोक्न असम्भव छ।
३. अन्य एयरलाइन्सको अवस्था
- यती एयरलाइन्स: विगतमा ३० सिटे जेट स्ट्रीम विमानले दैनिक ५ उडान गर्दथ्यो, तर साना विमान हटाउने नीतिका कारण अहिले उडान बन्द छ।
- श्री एयरलाइन्स: ८० सिटे एटीआर ७२ विमानले असोज २३, २०८१ देखि नियमित उडान गरेको थियो, तर छोटो धावनमार्ग र खर्च नउठेका कारण उडान दुई महिनाअघि बन्द भएको छ।
- आर्थिक चुनौती: छोटो धावनमार्गले विमानहरूले आधा क्षमतामा मात्रै यात्रु बोक्नुपर्ने बाध्यता छ, जसले एयरलाइन्सहरूलाई घाटा हुने गरेको छ।
४. धावनमार्ग विस्तारको योजना
- सरकारी निर्णय: माघ १८, २०८१ मा मन्त्रिपरिषद्ले विमानस्थलको धावनमार्ग १,५०० मिटर बनाउन नेपाली सेनाको घोडा प्रजनन केन्द्रलाई शक्तिखोरमा स्थानान्तरण गर्ने निर्णय गरेको थियो।
- प्रगति:
- शक्तिखोरमा घोडा प्रजनन केन्द्रको लागि वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (EIA) र रुख हटाउने काममा ढिलाइ भएको छ।
- नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (CAAN) ले शक्तिखोरमा आवश्यक भौतिक संरचना निर्माण गर्ने जिम्मेवारी लिएको छ।
- सहजीकरण समिति: CAAN, नेपाली सेना, र भरतपुर महानगरपालिकाको संयुक्त समिति गठन भएको छ, तर प्रक्रियामा लचकता देखिएको छैन।
- महानगरको भूमिका: मेयर रेनु दाहालले विमानस्थल विस्तारलाई गौरवको योजनाको रूपमा लिएको र चितवनसहित आसपासका जिल्लाहरूको लागि यो अपरिहार्य भएको बताएकी छन्।
५. विमानस्थलको अन्य विकास
- नयाँ टर्मिनल भवन: १ अर्ब २७ करोड ९० लाख ९८ हजार ९७७ रुपैयाँको लागतमा नयाँ टर्मिनल भवन निर्माण भइरहेको छ। २०७९ चैत १६ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले शिलान्यास गरेका थिए।
- पुरानो टर्मिनल जीर्ण र यात्रु मैत्री नभएकोले नयाँ भवन आवश्यक थियो।
- हाल निर्माण कार्यको गति सुस्त छ।
- अपेक्षित लाभ:
- धावनमार्ग विस्तार र नयाँ टर्मिनल भवन निर्माणले ठूला विमान सञ्चालन, रात्रीकालीन उडान, र सस्तो हवाई भाडा सम्भव हुने अपेक्षा छ।
- हाल काठमाडौं–भरतपुर एकतर्फी भाडा ४,५०० रुपैयाँ छ, जुन घट्ने सम्भावना छ।
६. सामाजिक र आर्थिक प्रभाव
- पर्यटन र अर्थतन्त्र: चितवन देशको तेस्रो पर्यटकीय गन्तव्य र मेडिकल सिटीको रूपमा चिनिन्छ। विमानस्थलको अवरोधले पर्यटन, स्वास्थ्य सेवा, र आर्थिक गतिविधिमा नकारात्मक प्रभाव पर्नेछ।
- स्थानीय सरोकार: उद्योग वाणिज्य संघ चितवनका पूर्व अध्यक्ष राजन गौतमले सबै सरोकारवालाहरू (राजनीतिक दल, होटल व्यवसायी, उद्योगी, स्थानीय सरकार) ले गम्भीरतापूर्वक पहल गर्नुपर्ने बताए।
- क्षेत्रीय महत्व: भरतपुर विमानस्थलले चितवनसहित पूर्वी नवलपरासी, तनहुँ, लमजुङ, गोरखा, र मकवानपुरका बासिन्दालाई सेवा प्रदान गर्छ।
चुनौतीहरू
- प्राविधिक: छोटो धावनमार्ग र संरचनागत अवरोधले ठूला विमान सञ्चालनमा कठिनाइ।
- आर्थिक: आधा क्षमतामा उडान गर्दा एयरलाइन्सलाई घाटा, जसले उडान बन्द गर्ने जोखिम।
- प्रशासनिक ढिलासुस्ती: घोडा प्रजनन केन्द्र स्थानान्तरण र EIA प्रक्रियामा ढिलाइ।
- सरोकारवालाहरूको उदासीनता: स्थानीय स्तरमा पर्याप्त चासो र पहलको अभाव।
सुझावहरू
- धावनमार्ग विस्तारमा तीव्रता: सरकार, CAAN, र नेपाली सेनाले शक्तिखोर स्थानान्तरण र EIA प्रक्रिया छिटो सम्पन्न गर्नुपर्छ।
- सहकार्य: स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, र नागरिक समाजले विमानस्थल विस्तारको लागि संयुक्त पहल गर्नुपर्छ।
- वैकल्पिक उपाय: साना र मध्यम आकारका विमान सञ्चालनलाई प्रोत्साहन गर्न अस्थायी उपायहरू (जस्तै, सब्सिडी वा कर छुट) लागू गर्न सकिन्छ।
- जागरूकता: विमानस्थलको महत्वबारे स्थानीय र क्षेत्रीय स्तरमा जागरूकता अभियान चलाउनुपर्छ।
निष्कर्ष
भरतपुर विमानस्थलको धावनमार्ग विस्तार नभएमा हवाई उडान बन्द हुने सम्भावना वास्तविक खतरा हो। यो समस्याले चितवन र आसपासका क्षेत्रको पर्यटन, अर्थतन्त्र, र यातायात सेवामा गम्भीर प्रभाव पार्नेछ। सरकार, स्थानीय प्रशासन, र निजी क्षेत्रले तत्काल सहकार्य गरी विस्तार प्रक्रियालाई तीव्रता दिनुपर्छ। नयाँ टर्मिनल भवन र सम्भावित रात्रीकालीन उडानले भरतपुरलाई थप समृद्ध बनाउन सक्छ, तर त्यसका लागि समयमै ठोस कदम चाल्नु आवश्यक छ।
