अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बुधबार भियतनामसँग नयाँ व्यापार सम्झौताको घोषणा गरेका छन्। यो सम्झौता जुलाई ९, २०२५ को समयसीमाअघि भएको तेस्रो महत्त्वपूर्ण व्यापार सम्झौता हो, जसअघि बेलायत र चीनसँग सम्झौता भइसकेको छ।
सम्झौताका मुख्य सर्तहरू
-
भन्सार शुल्क: भियतनामबाट अमेरिका आयात हुने सबै वस्तुमा २०% भन्सार शुल्क लाग्नेछ। यसअघि अप्रिलमा ट्रम्पले भियतनाममाथि ४६% भन्सार शुल्क लगाउने घोषणा गरेका थिए, जुन ९० दिनका लागि १०% मा झारिएको थियो।
-
ट्रान्सशिपिङमा शुल्क: अन्य मुलुकबाट भियतनाम हुँदै अमेरिका पठाइने वस्तुहरू (ट्रान्सशिपिङ) मा ४०% भन्सार शुल्क लाग्नेछ। यो प्रावधानले विशेषगरी चीनबाट हुने ट्रान्सशिपिङलाई नियन्त्रण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
-
अमेरिकी बजार पहुँच: भियतनामले अमेरिकी वस्तुहरूलाई शून्य भन्सार शुल्कमा आफ्नो बजारमा पूर्ण पहुँच दिने सहमति गरेको छ। ट्रम्पले विशेषगरी ठूला इन्जिनयुक्त गाडीहरू (जस्तै: SUV) भियतनाममा निर्यात बढ्ने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्।
सम्झौताको पृष्ठभूमि
ट्रम्पले यो समाचार सर्वप्रथम आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ट्रुथ सोशलमार्फत सार्वजनिक गरेका थिए। उनले लेखे, “मैले भर्खरै भियतनामसँग व्यापार सम्झौता गरेको छु। थप विवरण चाँडै आउनेछ!” पछि उनले भियतनामका कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव तो लामसँगको टेलिफोन वार्तापछि सम्झौता सम्पन्न भएको उल्लेख गरे। उनले तो लामसँगको छलफललाई “अत्यन्त सुखद अनुभव” भनेका छन्।
यो सम्झौता अप्रिल २, २०२५ मा ट्रम्पले घोषणा गरेको “रेसिप्रोकल ट्यारिफ” नीति अन्तर्गत भएको हो, जसमा अमेरिकाले ९० देशहरूबाट आयात हुने वस्तुमा १०% देखि ५०% सम्म भन्सार शुल्क लगाउने योजना बनाएको थियो। भियतनाममाथि ४६% शुल्क प्रस्ताव गरिएको थियो, जुन जुलाई ९, २०२५ पछि लागु हुने तय थियो। यद्यपि, ९०-दिनको स्थगन अवधिमा भियतनामले वार्तामार्फत यो दरलाई २०% मा झार्न सफल भएको छ।
आर्थिक प्रभाव र बजार प्रतिक्रिया
यो सम्झौताको घोषणापछि अमेरिकी शेयर बजारमा सुरुमा सकारात्मक प्रभाव देखिएको थियो। भियतनाममा उत्पादन गर्ने नाइक, एप्पल, र लुलुलेमनजस्ता कम्पनीहरूको शेयर मूल्यमा सामान्य वृद्धि भएको थियो। तर, २०% भन्सार शुल्क कायम रहने खबरले यी लाभहरू सीमित भए र केही कम्पनीका शेयरहरू घट्न थाले।
भियतनामको निर्यातमुखी अर्थतन्त्रका लागि यो सम्झौता महत्त्वपूर्ण छ, किनकि अमेरिका उसको सबैभन्दा ठूलो निर्यात बजार हो। सन् २०२४ मा अमेरिका-भियतनाम व्यापार घाटा १२३.५ अर्ब डलर पुगेको थियो, जुन अमेरिकाको तेस्रो ठूलो व्यापार घाटा हो।
भियतनामको रणनीति
भियतनामले ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा चीनमाथि लगाइएको उच्च भन्सार शुल्कबाट फाइदा उठाएको थियो, किनकि धेरै कम्पनीहरूले आफ्नो उत्पादन चीनबाट भियतनाममा सारेका थिए। तर, ट्रम्प प्रशासनले भियतनामलाई चीनको “ट्रान्सशिपिङ हब” को रूपमा हेरेको छ, जसले चिनियाँ वस्तुहरूलाई “मेड इन भियतनाम” लेबल लगाएर अमेरिका पठाउने गरेको आरोप लगाएको छ। यो सम्झौताले यस्ता गतिविधिहरूलाई नियन्त्रण गर्न “फेवरेबल रूल्स अफ ओरिजिन” स्थापना गर्ने र बौद्धिक सम्पत्ति संरक्षणलाई बलियो बनाउने लक्ष्य राखेको छ।
भियतनामले अमेरिकी मागहरू पूरा गर्न थप कदमहरू चालेको छ, जस्तै: बोइङ विमान खरिदका लागि ८ अर्ब डलरको सम्झौता र २.९ अर्ब डलरको कृषि उत्पादन खरिदको प्रतिबद्धता। साथै, भियतनामले इलोन मस्कको स्टारलिङ्कलाई सञ्चालन अनुमति दिएको छ।
आलोचना र चुनौती
यो सम्झौतालाई व्यापार विशेषज्ञहरूले “फ्रेमवर्क” सम्झौताको रूपमा हेरेका छन्, जसमा धेरै विवरणहरू अझै स्पष्ट हुन बाँकी छन्। उदाहरणका लागि, ट्रान्सशिपिङ शुल्क कसरी लागु र कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने कुरा अस्पष्ट छ। साथै, ट्रम्पले “भियतनामले शुल्क तिर्नेछ” भने पनि, वास्तवमा यो शुल्क अमेरिकी आयातकर्ताहरूले तिर्नुपर्ने हुन्छ, जसले उपभोक्ता मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्छ।
भियतनामको व्यापार मन्त्रालय र ह्वाइट हाउसले सम्झौताको पूर्ण विवरण अझै सार्वजनिक गरेका छैनन्। केही विश्लेषकहरूले यो सम्झौतालाई भियतनामको बाध्यता र अमेरिकाको दबाबको परिणाम मानेका छन्, किनकि भियतनामको निर्यातको ३०% अमेरिका जान्छ।
निष्कर्ष
यो सम्झौता ट्रम्पको “अमेरिका फर्स्ट” व्यापार नीतिको हिस्सा हो, जसले व्यापार घाटा कम गर्ने र अमेरिकी उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने लक्ष्य राख्छ। भियतनामसँगको यो सम्झौताले अन्य देशहरूलाई जुलाई ९ को समयसीमाअघि अमेरिकासँग वार्ता गर्न प्रेरित गर्न सक्छ। यद्यपि, सम्झौताको दीर्घकालीन प्रभाव र कार्यान्वयनको सफलता भने बाँकी विवरण र वार्ताहरूमा निर्भर रहनेछ।
