हातमा स्मार्टफोन, र युवापुस्तामा चलिरहेको ‘कन्टेन्ट क्रिएसन’को ट्रेन्ड। काठमाडौंमा बस्दै आएकी बर्दियाकी समृद्धि शर्माले पनि डिजिटल दुनियाँमा आफ्नो पहिचान बनाउने लक्ष्यका साथ ‘कन्टेन्ट क्रिएसन’ यात्रा सुरु गरिन्। साथीहरूको साथ र योजनाको स्पष्टतासँगै उनले सुरू गरिन् — A Day in My Life।
दिनभर के गर्छु, कसरी काम गर्छु भन्ने विषयमा आधारित आफ्नै दिनचर्याको भिडियो बनाउन थालिन् उनले। स्नातक तहको अध्ययन गर्दै गरेकी समृद्धि घरदेखि टाढा बसेर पढाइसँगै काम पनि गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिन चाहन्थिन्।
“नेपालमै बसेर ब्याचलर्स पढ्दै काम गरिरहेकी छु। आफ्नै दैनिकी देखाएर आफैँ जस्तै अरू युवालाई इन्स्पायर गर्ने सोच थियो,” उनले भनिन्, “स्मार्टफोन त थियो नै। त्यसैले टाढा बसेर आफ्नो जिन्दगी कसरी म्यानेज गर्दैछु भन्ने कुराले अरूलाई पनि हौसला दिन सक्छ भन्ने सोचले कन्टेन्ट बनाउँन थालेँ।”
त्यसैबीच, उनी शिक्षा क्षेत्रमा पनि आबद्ध भइन्। प्लस टु सकेर ब्याचलर्स गर्दै गरेका विद्यार्थीहरूसँग विभिन्न इभेन्टमार्फत काम गरिरहेकी समृद्धिको अनुभवले उनलाई शैक्षिक कन्टेन्ट बनाउने प्रेरणा पनि दियो। आफ्ना अफलाइन अनुभवलाई अनलाइनमा उतार्न थालिन्। मुख्यतः इन्स्टाग्राम र टिकटकजस्ता प्लेटफर्म नै उनको प्रमुख आधार बन्यो।
यही क्रममा एउटा स्कुटर कम्पनीले उनलाई भ्वाइसओभर कामको प्रस्ताव गर्यो। १५ सय रुपैयाँको सो काम नै उनको पहिलो कमाइ बन्यो। त्यसपछि त भिडियोको ओइरो लाग्न थाल्यो। टिकटक र इन्स्टाग्राममा उल्लेखनीय प्रतिक्रिया आउन थाल्यो। विभिन्न ब्रान्डहरूबाट सहकार्यका प्रस्ताव आउन थाले। नेपाल प्रिमियर लिगको पहिलो सिजनमा ‘काठमाडौं गुर्खाज’को कन्टेन्ट टिममा उनले काम गरिन्, जसले थप ब्रान्डहरूसँग सहकार्यको ढोका खोल्यो।
“मेरो आम्दानीचाहिँ भ्युजबाट होइन, ब्रान्डसँगको सहकार्यबाट धेरै हुन्छ। अहिले इन्स्टाग्राम नै फोकसमा छ। युट्युब पनि सुरु गर्ने तयारीमा छु,” समृद्धिले भनिन्।
उनका अनुसार कमाइ सिजनअनुसार फरक पर्छ। नयाँ वर्ष, दशैं, तीजजस्ता पर्वहरूमा महिनामा ६०–७० हजारसम्म आम्दानी हुन्छ भने अफ सिजनमा ३०–४० हजारजति मात्र।
तर, उनले कन्टेन्ट क्रिएसनलाई केवल पैसासँग जोडिनु हुँदैन भन्ने स्पष्ट पार्छिन्।
“आजका युवाहरू आफूलाई एक्सप्रेस गर्न चाहन्छन्। समाजमा चिनिन चाहन्छन्। यही कारण अहिले धेरैजना कन्टेन्ट क्रिएटर बन्न चाहिरहेका छन्,” उनले भनिन्।
गाउँको स्वाद, शहरको कैमरा — ‘आमा इट्स’की शोभा मोक्तान
सिन्धुलीको तिलङ्गे गाउँकी शोभा मोक्तान अहिले ‘आमा इट्स’ नामक युट्युब च्यानलमार्फत मुकबाङ कन्टेन्ट बनाउँदै छिन्। पहिले गाउँको माटो, खेतबारी र घरायसी काममै व्यस्त उनी अहिले २० हजारभन्दा बढी सब्स्क्राइबर बनाइसकेकी छन्।
शहरी जीवनशैली र गाउँको स्वादबीच सन्तुलन ल्याउने प्रयासमा उनले ढिँडो, गुन्द्रुक, लोकल तरकारीलगायत गाउँले परिकार प्रस्तुत गर्छिन्। कहिलेकाहीं बर्गरजस्ता आधुनिक परिकार पनि देखाइन्छ।
छोराछोरीको प्राविधिक सहयोग नै उनको ताकत हो। २०२१ मा उनले सुरु गरेको च्यानलबाट अहिले मासिक २० हजारभन्दा बढी कमाइ भइरहेकी छिन्।
“मैले पैसा आउने सोचेर होइन, रहरले भिडियो बनाउँन थालेकी हुँ। अब त गाउँ फर्केर अर्गानिक खाना देखाउने सोचमा छु,” उनले भनिन्।
पत्रकारिताबाट युट्युबसम्म — सरोज कार्कीको ‘प्रोजेक्ट कुरा’
सरोज कार्की, युट्युब च्यानल प्रोजेक्ट कुरा का निर्माता हुन्। उनी सामाजिक, ऐतिहासिक र समसामयिक विषयहरूमा रिसर्च आधारित भिडियो बनाउँछन्। युट्युबमा सक्रिय हुनु उनीका लागि संयोग मात्र थियो, तर पत्रकारिताको पृष्ठभूमि भएकाले उनलाई यो माध्यमप्रति गहिरो लगाव थियो।
उनको पहिलो चर्चित भिडियो रामबहादुर बम्जन (‘लिटल बुद्ध’) सम्बन्धी थियो। त्यसपछि उनले धुर्मुस–सुन्तलीसम्बन्धी भिडियो बनाए, जसमा पूर्वतयारी, रिसर्च र प्रतिबद्धता देखिए।
“मेरो ध्यान पैसाभन्दा कन्टेन्टको गुणस्तरमा थियो। तर, रिसर्चमा आधारित भिडियोहरू बढी रुचाइने रहेछन् भन्ने सिकेँ,” सरोज भन्छन्।
आज उनले आफ्नो च्यानलबाट ८ जनालाई रोजगारी दिएका छन्। पहिलोपटक डेढ लाख कमाइपछि उनी युट्युबमै समर्पित भए।
किन कन्टेन्ट क्रिएसनतर्फ आकर्षण?
युट्युबको २०२४ रिपोर्टअनुसार करिब ६५% जेन जेड पुस्ताले आफूलाई भिडियो कन्टेन्ट निर्माता भनेर चिनेका छन्। यो ट्रेन्ड नेपालमा पनि तीव्र गतिमा फैलिएको छ।
यसको कारण प्राविधिक सहजता, अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता, पैसा कमाउने अवसर र समाजमा चिनिने चाहना हो।
समाजशास्त्री सञ्जीव उप्रेती भन्छन् :
“पहिले कन्टेन्ट बनाउन पहुँच र दक्षता चाहिन्थ्यो। तर, अहिले मोबाइल र इन्टरनेटले सबैलाई सर्जक बनाइदिएको छ। यद्यपि, यसले सही–गलत कन्टेन्ट छुट्याउने चुनौती पनि ल्याएको छ।”
उनी थप्छन् :
“अब पनि राम्रो कन्टेन्ट बनाउन गहिरो अध्ययन, रिसर्च र लगन आवश्यक छ। प्रविधिले सजिलो बनाएको हो, मेहनत घटाएको होइन।”
सरकारको ध्यान र भविष्य
बागमती प्रदेशको २०८२/८३ को बजेटमा डिजिटल पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि कन्टेन्ट क्रिएटरलाई परिचालन गर्ने योजना छ।
नेपाल पर्यटन बोर्डले पनि Connecting Content Creators with Package Curators कार्यक्रम ल्याएको छ। बोर्डका सीईओ दीपकराज जोशी भन्छन्:
“देशभरका कन्टेन्ट क्रिएटरले दूरदराजका पर्यटकीय स्थानहरू प्रचार गरिरहेका छन्। अब तिनलाई पर्यटनसँग प्रत्यक्ष जोड्ने योजना हो।”
निष्कर्ष
कन्टेन्ट क्रिएसन अब केवल समय काट्ने क्रियाकलाप होइन — यो ‘करिअर’, ‘अभिव्यक्ति’ र ‘आय’ तीनैको स्रोत हो। समृद्धि शर्मा, शोभा मोक्तान र सरोज कार्की जस्ता पात्रहरूले प्रमाणित गरेका छन् — यदि चाहना, सोच र निरन्तरता छ भने, स्मार्टफोनले पनि संसार परिवर्तन गर्न सक्छ।
