२ असार २०२५ – आज नेपालमा एघारौं चुरे संरक्षण दिवस भव्य रूपमा मनाइँदै छ। राष्ट्रपति चुरे–तराई मधेस संरक्षण विकास समिति को स्थापना दिवसको अवसरमा नवलपरासीको कावासोतीमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल को उपस्थितिमा मुख्य समारोह आयोजना गरिएको छ। समितिको चितवनस्थित कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाइ प्रमुख प्रकाश नेपाल ले यो जानकारी दिए।
चुरे संरक्षण समितिको स्थापना र उद्देश्य
विसं २०७१ असार २ मा स्थापित यो समितिको मुख्य लक्ष्य चुरे क्षेत्रको प्राकृतिक स्रोत संरक्षण, दीगो व्यवस्थापन र पारिस्थितिकीय सेवाको प्रवर्द्धनमार्फत गरिबी न्यूनीकरणमा योगदान पुर्याउनु हो। सात प्रदेशका ३७ जिल्ला र ३२५ स्थानीय तहमा फैलिएको चुरे क्षेत्रको संरक्षणले नेपालको पर्यावरणीय सन्तुलन र जैविक विविधतामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
समितिका प्रमुख उपलब्धिहरू
स्थापनायता समितिले चुरे संरक्षणमा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ। तलका उपलब्धिहरूले यसको प्रभावकारिता झल्काउँछ:
- गल्छी, पहिरो र खहरे नियन्त्रण: १,४५९ स्थानमा कार्य सम्पन्न।
- भिरालो कृषिमा बहुवर्षीय बाली: १६६ हेक्टरमा विस्तार।
- हरियाली प्रवर्द्धन: ५,२३० हेक्टरमा कार्यक्रम सञ्चालन।
- बिरुवा उत्पादन र वितरण: २ करोड ९३ लाख ४९ हजार बिरुवा।
- तटबन्ध निर्माण: ४१२ किमी नदी/खोला किनारमा।
- हरित पेटिका: १६२ हेक्टरमा निर्माण।
- सिमसार र ताल संरक्षण: १३९ वटा तालतलैया संरक्षण/पुनर्निर्माण।
- वर्षातको पानी सङ्कलन: ६२८ पोखरी निर्माण।
- पानी मुहान संरक्षण: ५४८ वटा।
आर्थिक र भौतिक प्रगति
समितिले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ सम्ममा रु. १४ अर्ब ९६ करोड खर्च गरेको छ। यस अवधिमा:
- वित्तीय प्रगति: ८८.९३%
- भौतिक प्रगति: ९१.८४%
सङ्गठनात्मक संरचना
ललितपुरमा केन्द्रीय कार्यालय रहेको समितिले सलकपुर, जनकपुर, चितवन, बुटवल र लम्कीमा कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाइमार्फत काम गरिरहेको छ। समितिमा १२४ कर्मचारीको दरबन्दी छ, जसमध्ये हाल ८६ जना कार्यरत छन्, जसमा ६ जना मासिक तलब सुविधा प्राप्त गर्ने पदाधिकारी छन्।
चुरे क्षेत्रका चुनौती
- कमजोर भू–बनोट: चुरेको भौगोलिक संरचना कमजोर भएकाले पहिरो र खहरेको जोखिम।
- जनसङ्ख्या र बसाइँसराइ: बढ्दो मानव अतिक्रमण र अव्यवस्थित बसोबास।
- जलवायु परिवर्तन: जलवायुजन्य जोखिम र अनियमित वर्षा।
- आगलागी: जंगल र वनस्पति विनाशको प्रमुख कारण।
आजको समारोह
कावासोतीमा आयोजित मुख्य समारोहमा राष्ट्रपति पौडेलले चुरे संरक्षणको महत्त्व र यसले पर्यावरण, कृषि र स्थानीय जीविकामा पुर्याएको योगदानबारे सम्बोधन गर्ने अपेक्षा छ। कार्यक्रममा संरक्षणका नयाँ योजना र रणनीतिहरू पनि घोषणा हुने सम्भावना छ।
