उत्तराखण्डको उत्तरकाशी जिल्लाको धराली गाउँमा रहेको खीरगंगा गदेरामा मंगलबार अचानक आएको बाढीका कारण चार जनाको मृत्यु भएको छ। बाढीले धेरै घर तथा होटलहरू बगाएको जनाइएको छ।
उत्तरकाशीका जिल्ला प्रशासक प्रशान्त आर्यले घटनामा चार जनाको मृत्यु पुष्टि गरेका छन्। त्यहीबीच, एनडीआरएफका डीआईजी मोहसेन शहेदीले समाचार एजेन्सी एएनआईसँग भने, “अहिलेसम्मको जानकारीअनुसार करिब ४० देखि ५० घरहरू बगाएका छन् र ५० भन्दा बढी मानिसहरू बेपत्ता छन्।”
गंगोत्री धामभन्दा करिब २० किलोमिटरअगाडि अवस्थित धराली, चारधाम यात्राको समयमा ठूलो संख्यामा भक्तजनहरू बस्ने प्रमुख बिसौनी हो।
हाल सेनाका साथसाथै एसडीआरएफ, एनडीआरएफ तथा जिल्ला प्रशासनका टोलीहरू राहत तथा उद्धार कार्यमा खटिएका छन्।
बादल फाट्नु भनेको के हो?
मौसम विभागको परिभाषा अनुसार, एक घण्टामा एकदेखि दस किलोमिटरको सानो क्षेत्रमा १० सेन्टिमिटर वा सोभन्दा बढी वर्षा भएमा त्यसलाई “बादल फाट्नु” (Cloud Burst) भनिन्छ।
कहिलेकाहीँ एउटै स्थानमा एकभन्दा बढी बादल फाट्न सक्ने हुँदा ठुलो जनधनको क्षति हुनसक्छ। सन् २०१३ मा उत्तराखण्डमा यस्तै घटना भएको थियो। तर, भारी वर्षाको हरेक घटनालाई बादल फाट्नु मानिँदैन।
यहाँ बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने, एक घण्टामा १० सेन्टिमिटर वर्षाले आफैँमा धेरै क्षति नपुर्याए पनि यदि वरपरमा नदी, खोला वा ताल रहेर ती भरिए भने बाढीबाट ठूलो क्षति हुनसक्छ।
के बादल फाट्ने घटना मनसुनमा मात्र हुन्छ?
यस्ता घटना प्रायः मनसुनको समयमा वा प्री-मनसुन अवधिमा बढी हुने गर्छन्। भारतको उत्तरी भागमा विशेषतः मेदेखि अगस्टसम्म यस्तो मौसमी प्रभाव देखिन्छ।
के बादल फाट्ने पूर्वानुमान गर्न सकिन्छ?
बादल फाट्ने घटना सानो भौगोलिक क्षेत्रमा हुने भएकाले यसको भविष्यवाणी गर्नु कठिन हुन्छ। मौसम विभागले राडारद्वारा ठूलो क्षेत्रका लागि भारी वर्षाको चेतावनी दिन सक्छ तर कुन ठाउँमा बादल फाट्नेछ भन्ने ठ्याक्कै भविष्यवाणी गर्न सकिँदैन।
यस्ता साना स्तरका मौसमी घटनाहरूको अनुगमन गर्न मौसम विभागलाई:
-
बाक्लो राडार नेटवर्क, वा
-
उच्च रिजोल्युसनको मौसम पूर्वानुमान मोडेलहरू आवश्यक पर्छ।
किन पहाडी क्षेत्रमा बढी हुन्छ?
बादल फाट्ने समस्या समथर क्षेत्रमा पनि हुनसक्छ, तर पहाडी क्षेत्रमा यो धेरै देखिन्छ। यसको कारण पहाडका भिरालो भूभागले बादल उठ्न र एकैचोटि अत्यधिक वर्षा गराउन अनुकूल वातावरण बनाउँछ।
