‘पाँचखालको तरकारी: विषादीको बदनामीबाट ‘सेमी आर्गानिक’ सम्मको सुखद् यात्रा’

काभ्रे, २ असार २०२५ – काठमाडौं उपत्यकाको प्रमुख तरकारी आपूर्तिकर्ता पाँचखालको तरकारीले एक समय विषादीको बदनामीले सडकमा फालिनुपर्ने अवस्था झेलेको थियो। तर, विगत तीन वर्षदेखि यहाँको तरकारी ‘सेमी आर्गानिक’ को रूपमा निर्यात भइरहेको छ। विषादी अवशेष द्रुत विश्लेषण प्रयोगशाला इकाइ, कालीमाटी को स्थलगत परीक्षणले पाँचखालको तरकारी सुरक्षित र खानयोग्य भएको प्रमाणित गरेपछि यो क्षेत्रको तरकारीले बजारमा नयाँ पहिचान बनाएको छ।

विषादी परीक्षणको सुखद् नतिजा

कालीमाटी प्रयोगशालाका प्राविधिकहरूले पाँचखालका खेतबारीमै पुगेर १५ प्रकारका तरकारीको नमुना सङ्कलन गरी कार्बामेट र अर्गानोफोस्फेट विषादीको परीक्षण गरेका थिए। परीक्षणमा निम्न तरकारीहरू समावेश थिए:

• भन्टा, घिरौला, गोलभेँडा, बुलेट खुर्सानी, बन्दा, हरियो फर्सी, भेंडे खुर्सानी, रायोको साग, लौका, तने बोडी, काँक्रो, हरियो धनियाँ, भिण्डी, तीतो करेला, घिउ सिमी।

परीक्षण नतिजा:

• कार्बामेट: ०.२१% देखि १२.२४% (लौकामा अधिकतम, बन्दा र घिउ सिमीमा न्यूनतम)।
• अर्गानोफोस्फेट: ०.३% देखि ३२.३% (लौकामा अधिकतम, हरियो धनियाँमा न्यूनतम)।

विश्लेषण: विषादी अवशेष द्रुत विश्लेषण कार्यविधि, २०७५ अनुसार ३५% भन्दा कम विषादी भएका तरकारी खानयोग्य मानिन्छ। ३५–४५% भएमा ४–५ दिन क्वारेन्टिनमा राखेर पुन: परीक्षण गर्नुपर्छ, र ४५% भन्दा बढी भएमा नष्ट गर्नुपर्छ। पाँचखालको तरकारीमा विषादीको मात्रा ३२.३% भन्दा कम छ, जसले यो ‘सेमी आर्गानिक’ र सुरक्षित भएको पुष्टि गर्छ।

पाँचखालको परिवर्तनको कथा

विगतमा पाँचखालको तरकारीमा ३–९% विषादी झर्ने गरेको थियो, जसले बजारमा बदनामी कमाएको थियो। तर, पाँचखाल नगरपालिका र लव ग्रीन नेपाल को सहकार्यमा सञ्चालित ‘विषादीमुक्त पाँचखाल’ अभियानले यो क्षेत्रको तरकारीलाई सेमी आर्गानिक बनाउन सफल भएको छ।

प्रमुख पहलहरू:

1. जैविक विषादीको प्रयोग: रासायनिक विषादीको सट्टा जैविक विषादीमा जोड।
2. कृषक पाठशाला: १,२०० अगुवा कृषकले एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (आईपीएम) प्रविधिका २२ तरिका सिके।
3. तालिम र सचेतना: जैविक विषादी निर्माण, माटो परीक्षण, र चुन वितरण।
4. विद्यालयस्तरीय कार्यक्रम: १३ सामुदायिक र ७ निजी विद्यालयमा विषादीको असरबारे भिडियो, अडियो र प्रस्तुतिमार्फत सचेतना।
5. हरियाली र विकास: लव ग्रीन नेपालसँगको ३३ वर्षे सहकार्यमा हरियाली प्रवर्द्धन र दिगो कृषि।

नगरप्रमुख महेश खरेलको नेतृत्व: खरेलले विषादीमुक्त तरकारी र स्वच्छ खानेपानीलाई प्राथमिकतामा राखे। उनले भने, “पाँचखालको तरकारी सडकमा फाल्नुपरेको सुन्दा पीडा भयो। लव ग्रीन नेपालसँगको सहकार्यले आज हाम्रो तरकारी काठमाडौंका बजारमा खोजी–खोजी किनिन्छ। यो पाँचखालवासीको सफलता हो