“राप्ती नदीमा छाडियो १३३ गोही”

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले घडियाल प्रजनन केन्द्रमा हुर्काइएका १३३ वटा घडियाल गोहीहरू राप्ती नदीमा छाडेको छ। तीमध्ये २ वटा भाले र बाँकी पोताहरू छन्। यी गोहीहरू गत आर्थिक वर्षमा विभिन्न समयमा राप्ती नदीमा छाडिएका हुन्।

निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनास थापामगरका अनुसार, यस वर्ष छाडिएका गोहीहरू सहित हालसम्म २०९० वटा घडियाल गोही प्रजनन केन्द्रमा हुर्काएर विभिन्न नदीहरूमा छाडिएको छ।

थापामगरका अनुसार, तीमध्ये सबैभन्दा बढी १३३५ वटा गोही राप्ती नदीमा छाडिएको हो।

अन्य नदीहरूमा छाडिएका गोहीको विवरण यसप्रकार छ:

• नारायणी : ४१९ वटा

• सप्तकोशी : ११५ वटा

• बबई : ११० वटा

• कर्णाली : ४१ वटा

• कालीगण्डकी : ३५ वटा

  

• शुक्लाफाँटाको चौधारा : २५ वटा

• बाँकेको राप्ती : १० वटा

अघिल्लो आर्थिक वर्षमा कुल १०५ वटा गोही छाडिएको थियो। त्यसमध्ये २५ वटा शुक्लाफाँटामा, १० वटा बाँकेको राप्तीमा, र बाँकी राप्ती नदीमै छाडिएको हो।

गत वर्ष छाडिएका गोहीहरू सन् २०२० मा जन्मिएका हुन्। हरेक वर्ष गोहीहरू नदीमा छाडिँदै आइए तापनि, गणनामा देखिने गोहीको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सकेको छैन।

उदाहरणका लागि, गत पुसमा राप्ती र नारायणी नदीमा गरिएको गोही गणनामा जम्मा ३५२ वटा गोही मात्र देखिएको थियो।

प्रजनन केन्द्रको स्थिति

हाल चितवनको प्रजनन केन्द्रमा ७८२ वटा घडियाल गोही रहेका छन्। तीमध्ये:

• १८५ वटा यस वर्ष कोरलिएका बच्चा हुन्।

• १५३ वटा अघिल्लो वर्षका हुन्।

• बाँकी अन्य गोहीहरू त्यसअघिका वर्षहरूमा जन्मेका हुन्।

प्रजनन केन्द्रमा एउटा मात्र पुरानो भाले गोही छ, अरू भालेलाई छुट्ट्याइएको छैन।

संकटमा परेको प्रजाति

घडियाल गोही एक संकटापन्न प्रजातिको सरीसृप हो। विगतमा पाकिस्तान, बंगलादेश, भुटान, म्यानमार लगायतका देशहरूमा पाइने घडियाल गोही अहिले नेपाल र भारतमा मात्र सीमित बनेको छ।

सन् १९४० को दशकमा विश्वभर १० हजारको हाराहारीमा घडियाल गोही रहेका थिए।

तर सन् १९७० सम्म आइपुग्दा, त्यसको संख्या घटेर २ प्रतिशत मात्र बाँकी रहेपछि यस प्रजातिको संरक्षणप्रति गम्भीर ध्यान दिइएको थियो।

नेपालमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापनापछि, सन् १९७५ मा कसरामा घडियाल प्रजनन केन्द्र स्थापना गरिएको थियो। त्यसबेला देशभर एक सयभन्दा कम घडियाल रहेको अनुमान गरिन्छ।

मुख्य चुनौतीहरू

सूचना अधिकारी थापामगरका अनुसार, नदीमा:

• बढ्दो मानवीय गतिविधि,

• नदीजन्य पदार्थहरूको उत्खनन्,

• प्रदूषण,

• माछा मार्ने चलन
  
  इत्यादिका कारण घडियाल गोहीहरूको प्राकृतिक बासस्थान असुरक्षित बन्दै गएको छ।

त्यसैगरी, नदीमा आउने बाढीका कारण गोहीहरू बगेर सीमापारसम्म पुग्ने समस्या पनि देखिएको छ।

यद्यपि हरेक वर्ष गोहीहरू नदीमा छाडिँदै आएको छ, अपेक्षाअनुसार संख्या भने वृद्धि हुन सकेको छैन।