नेपाल भाषामा ‘गुँ’ को अर्थ नौ र ‘ला’ को अर्थ महिना हुन्छ। नेपाल संवतको नवौं महिनामा मनाइने गुँला पर्व आजदेखि सुरु भएको छ। विशेषगरी बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले धूमधामका साथ मनाउने यो पर्व एक महिना लामो हुन्छ।
नेपाल संवतको गुँलाथ्व पारुदेखि ञलाथ्व पारुसम्म चल्ने यो पर्वको अवसरमा परम्परागत बाजागाजासहित विभिन्न बौद्ध चैत्यहरूको परिक्रमा गरिन्छ। यसै क्रममा आज बिहान स्वयम्भू महाचैत्यको परिक्रमा गरिएको छ।
बौद्धमार्गीहरूले विशेषगरी स्वयम्भू चैत्यको दैनिक परिक्रमा गर्नुका साथै पाटनको पुल्चोकलगायत उपत्यकाका अन्य चैत्यहरूको समेत परिक्रमा गर्ने गर्दछन्।
पछिल्लो समय स्थानीय इष्टदेवता—गणेश, भीमसेन, भैरव आदि देवी–देवताहरूको पनि परिक्रमा गर्ने चलन बढ्दो छ।
गुँला पर्व बौद्धमार्गीहरूको विशेष पर्व भए तापनि अन्य धर्मावलम्बीहरू पनि यसमा सहभागी हुने गर्दछन्।
पर्वको अवसरमा परम्परागत ‘नौ बाजा’ बजाउने प्रचलन छ, जसको प्रमुख विशेषता ‘न्याकुँ बाजा’ हो। यो बाजा राँगाको सिङबाट बनाइन्छ।
अहिलेका वर्षहरूमा गुँला पर्व मौलिक बाजागाजासहित मनाउने प्रचलन बढेको छ। यस अन्तर्गत धाः बाजा, बाँसुरी, धिमे, भुस्या आदि बाजाहरू बजाउने गरिन्छ।
गुँला पर्व अवधिभर माछा–मासु, जाँड–रक्सी, गुन्द्रुक आदि सेवन नगर्ने धार्मिक नियम समेत मानिन्छ।
